Bambu (Bambusoideae), buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait ve 1.200 adet, bazen birbirlerinden çok farklı görünen bitki türlerinden oluşan bir alt familyayı kapsayan tanımdır.
Bambu insanların en çok işine yarayan bitkilerden birisidir. Bambu türleri Asya'da, Güney ve Kuzey Amerika'da ve Afrika'da bulunurlar. En büyük bambu türleri 80 cm kalınlığa ve 38 metre uzunluğa kadar varabilir. Bazı bambu türleri çok seyrek çiçek verir, bazen her 100 yılda bir, ya da daha seyrek olabilir.
Bambular ilk önce iki ayrı tip'e ayrılabilirler:
Oymak: Bambuseae: Ağaç gibi büyüyen, tahtalaşan bir kabuğa sahip olan, kibar ve ince yapraklar ama çok büyük çiçekler geliştiren bambular.
Oymak: Olyreae: Ot gibi büyüyen, tahtalaşmayan ve boyları bir metreyi geçmeyen bambu türleri.
Kullanımı [değiştir]
Gıda [değiştir]
Bambunun küçük fidanları sebze olarak yenilir, ya da sirke içinde turşusu kurulur. Gıda olarak en uygun cinsler Bambusa, Dendrocalamus ve Phyllostachys'dir.
Bazı bambu türlerinin hafif bir asitleri vardır, ve bu yüzden tatları acıdır. Bu acı tat kaynatılarak yok edilebilir. Japonya'da bu acı tadı yok etmek için bambusu kaynatırken pirinç unu atılır, ama Şili biberiylede yok edilebilinir.
Bambus turşusuna „Achia“ ya da „Atchia“ denir. Bambu tohumuda yenilebilir. Bazı bambu türleri ilaç olarak kullanılır; saç, tırnak, kemik için faydalı ve depresyonu kesebilen etkileri vardır.
İnşaat Malzemesi [değiştir]
Büyük bambu türleri hafif ama dayanıklı olan odunları ile ev yapımı için kullanılabilirler. Eskiden Asya'da, özellikle Güneydoğu Asya'da bütün köyler tamamen bambudan inşa edilirdi. Eskiden Siam kentinin yarısı bambu sandalların üzerinde suda yüzen evlerden oluşurdu. Bambu ile hatta köprüler yapılır ve bambu su borusu olarak kullanılıp kilometrelerce uzunlukta su hatları yapılır. Bambu suya dayanıklı yapısı ile nehir ve deniz ulaşımında da kullanılmıştır. Yapısı itibari ile sıkı dokulu ve çok sağlam bir yapısı vardır. Bazı türlerinin içi boş olduğu için mukavement gerektiren işler içinde kullanılmıştır.
Kumaş [değiştir]
Tekstil sektöründe de bambulardan yararlanılmaktadır. Bambular kullanılarak antibakteriyel kumaşlar üretilmektedir.
Bahçede [değiştir]
Çinlilerin bahçe kültürünün temel bitkisi bambu türleridir. Bahçeyi güzelleştiren bir bitki olarak Avrupa'da da yayılmaya devam etmektedir. Avrupa'da satılan çoğu cinsleri (Fargesie, Phyllostachys) -20 dereceye bile dayanıklılardır.
Ev eşyaları yapımı [değiştir]
Bambu ile çok güzel mobilyalar ve başka ev eşyaları yapılabilir: Sepetler, Perdeler, Bardaklar, Şapkalar ve balık tutmak için tuzaklar. Endonezya'da bazı bambu türleri ile bir kez kullanılabilen tenceler yapılır. Tırmanabilen bir bambu türü ile hatta çuvallar ve ceketler bile yapılır.
Müzik enstrümanlerı [değiştir]
Çin, Tahiti ve Yava gibi bazı ülkelerde bambudan müzik enstrümanları yapılır. Bunlar çoğunlukla flütlerdir, ama telli enstrümanlar ve davullarda yapılır. Japon müzik kültüründe çokça kullanılan shakuhachi olarak bilinen flüt de bambudan yapılır. Ayrıca Brezilya'lıların özellikle Capoeira'da kullandıkları berimbau adlı müzik aletinin de ana maddesi sayılabilir.
Silah [değiştir]
Bambunun hafif ama sağlam yapısı silah yapımı içinde çok uygundur. Bambudan mızraklar ve ok-hortumları yapılır. Vietnam savaşı'nda Viet kong'un ormanlarda bambudan hazırladıkları tuzaklar Amerikalı askerlerin en büyük korkusu olmuşlardır. Samurayların çok etkili bir yayıda belli bir bambu türü ile yapılır. Bambu ayrıca japon samurailerin geliştirdikleri kendo sporunun temel silahlarından biridir. Shinai olarak adlandırılır. Ayrıca orta çağ japonyasında antreman için çivili uzeri deri kaplı bambu shinailer kullanılmıştır.
Ham madde [değiştir]
Bambu ile, Çin ve Jamaika gibi bazı ülkelerde kâğıt üretilir. Bazı bambu türlerinden cila-maddesi yapımı için kullanılan bir toz çıkarılır.,
Kültürel anlamı [değiştir]
Bambunun bazı kültürlerde sembolik anlamları vardır. Çinlilerde bambu uzun bir ömürün sembolüdür. Hindistan'da ise dostluğun sembolüdür. Filipinler'de çiftçiler bambu sırıklarını şans getirsinler diye tarlalarının etrafına dikerler. Bambu, yemyeşil yaprakları ve çok dümdüz bir şeklide dik büyümesi ile, Japonya'da dürüstlüğün ve temizliğin sembolüdür. Japonlar ayrıca yılbaşında giriş kapılarının iki yanına birbirine bağlanmış bambular ("kodamatsu") koyarlar ve bunun şans getirdiğine inanırlar.
Alm. Bambusrohr (m), Fr. Bambou (m), İng. Bamboo. Familyası: Buğdaygiller (Gramineae). Türkiyede yetiştiği yerler: Kısmen Akdeniz bölgesi.
Asya, Amerika ve Afrikanın tropik iklim bölgelerinde, geniş alanlar kaplayan, 25-40 m kadar boylanan; çit, hasır, küfe, sepet, olta kamışı ve baston yapımında kullanılan, bir kamış çeşidi. Hintkamışı da denilmektedir. Bambu, kalabalık yerleşim merkezlerinde ev yapımında, süse meraklı kişiler tarafından ev dekarasyonu yapmakta, çeşitli el sanatlarında çok kullanılır. Filizlerinden hayvan yemi olarak da istifade edilir.
Memleketimizde Akdeniz bölgesinin bataklık sahalarını kurutmak için yetiştirilir.
Bambu kamışlarının ortası boştur. Gövdeleri odunsu, boğum noktaları dolu, genişliğine bölmeli ve şeride benzer yapraklara sahiptir. Toprak altında kökleri büyük bir şişkinlik meydana getirirler. Bu kısımdan her sene yeni kamışlar meydana gelir. Çiçek görülünce, kamış için kuruma yaklaşmış demektir. Aynı bölge dahilinde, aynı türe ait bulunan bambuların yine aynı zamanda kurudukları görülür.
Kullanıldığı yerler: Bambu tohumları yenilir. Taze sürgünlerini sebze olarak kullananlar vardır. Dar yapraklı, geniş yapraklı, dikenli, kara (çin), yeşil ve sarı olmak üzere birçok bambu çeşitleri vardır. Bambuların sık rastlanan cinsleri, Arundinaria ve Bambusadır. Amerikada yetişen bambu türleri A.macrosperma ve A.tectadır. Bunlara güneydeki nehir kenarlarında ve bataklık etraflarında sık rastlanır. Akdeniz bölgesinde yetişen yerli bambuların, derin ve sürekli toprağa ve nisan-ekim döneminde büyük sıcaklığa ihtiyaçları vardır.
Bambu, saçaklı ve lifli kökleri ile su kenarlarını, kanalları, çukur ve hendeklerin toprağını, yerlerinde tesbite muvaffak olan ve erozyonu önleyen bir bitki olması yönünden de faydalıdır.
Bambunun kimyasal katalizör olarak kullanılması yeni bulunmuştur. Sopalarından elde edilen amorf silika iyice öğütülürse, uygun bir kimyasal katalizör temin edilmiş olunur. Son zamanlarda damıtma yoluyla bambu saplarından motor yakıtı yapılmıştır. Bunlardan ayrı, filizlerinden elde edilen maddeler, cilt testinde daha iyi netice alabilmek için kullanılmaktadır.