Peyzaj Mimarlığı Nedir?
Türkiye'de Peyzaj Mimarlığı eğitimi 1933 yılında kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsü bünyesinde Süs Nebatları (Bitkileri) Şubesi olarak başlamış.
Bu başlangıcı peyzaj mimarlığı ile ilgili ilk adım olarak görürsek meslek disiplini olarak peyzaj mimarlığı, Cumhuriyet ile birlikte Türkiye’de var olmuş diyebiliriz.
Peyzaj mimarlığı meslek disiplini Ankara Üniversitesi'nin 1946 yılında kurulmasıyla, bu kuruluş içinde yer alan Ziraat Fakültesi'nde ‘Bahçe Mimarisi ve Ağaçlandırma Kürsüsü’ adı altında gelişmeye devam etmiştir.
Çevre ve peyzaj üzerine giderek artan ilgi sonucu 1968 yılında Ziraat Fakültesinin 10 bölümünden biri olarak Peyzaj Mimarlığı Bölümü kurulmuş ve 1973 yılında ilk mezunlarını vermiştir. Birçok üniversitede peyzaj mimarlığı bölümü Ziraat Fakültesi bünyesinde yer almasına rağmen mezunlarına Peyzaj Mimarı unvanı ve diploması verilmektedir.
Peyzaj Mimarlığı nedir?
Peki “peyzaj mimarı nedir ve peyzaj mimarları ne iş yapar” diye sorulsaydı genel olarak ne cevap verilirdi?
Bağ bahçe düzenleme işleri kısa cevabını almak mümkün olurdu. Bu yanlış kanaatin nasıl halk sözlüğüne yerleştiğini ve ne zaman düzeltileceğini merak ediyorum.
Bu durum genel tüketici için böyleyken acaba dünya’da nasıl tanımlanmıştır?
Uluslararası Peyzaj Mimarları Federasyonu olan IFLA (International Federation of Landscape Architects) ya göre Peyzaj Mimarlığı:
"Doğal kaynakları koruyarak, doğal ve insan yapısı öğelerin beraberce kullanımı sonucu oluşturulacak çevrelerin faydalı ve zevkli bir amaca hizmet edebilmesi için kültürel ve bilimsel yollarla arazinin planlama, tasarım ve yönetimidir."
Amerikan Peyzaj Mimarları Topluluğu ASLA (American Association of Landscape Architects)’ ya göre Peyzaj Mimarlığı:
"Doğal ve kültürel kaynakları koruma ve yönetme temelinde, kültürel ve bilimsel birikimin (oluşturulacak fiziksel çevrenin işlevsel ve yaşam kalitesini arttırma yönünde) yer yüzeyinde uygulanması kapsamında, doğal ve kültürel elemanların düzenlenmesi, arazinin planlanması, tasarlanması ve yönetimi sanatıdır.
Tanımlamalar uzun da olsa, özetle buluştukları nokta; Peyzaj Mimarlığının, insan ve fiziksel çevresini, doğal ve kültürel kaynakları koruyarak sistemli hale getirmesidir. Sistemli hale getirme çalışmaları fikirsel, ya da olabilir.
Bazen tasarım ölçeğinde bazen de planlama ölçeğindedir. Yani İzmir saat kulesi ve çevresinin düzenlenmesi peyzaj tasarımı konusudur. İzmir kıyı peyzajının yönetimi, korunması gibi çalışmalar ise peyzaj planlamaya örnek olabilir. Tüm bu çalışmalarda söz sahibi olan meslek disiplini peyzaj mimarlığıdır.
Peyzaj Mimarlığı, doğa, planlama ve tasarım kavramlarını sistematik bir yapı içinde inceleyen sanat, bilim, mühendislik ve teknolojiyi biraraya getirerek alan tasarımı, planlaması,yönetiminin yanı sıra bozulan peyzajların onarımı ve koruması ile uğraşan bir meslek disiplinidir. Dünyada yaklaşık bir yüzyıldan daha uzun süredir Peyzaj Mimarları çevreyi şekillendirmektedir.
Peyzaj Mimarları parklar, bahçeler, turizm ve dinlenme alanları, üniversite kampüsleri, yerleşim alanları, ticari merkezler ve kamu yapıları ile ilgili yer seçimi yapar, lokal ve gerekse bölgesel ölçekte alan kullanım kararları üretir. Aynı zamanda sulak alanlar, akarsu koridorları, maden ocakları, katı atık depolama alanları, ormanlar gibi insanlar tarafından tahrip edilmiş veya edilmekte olan alanların sürdürülebilirliği ve onarımı için planlama yapar. Ulusal bölgesel ve lokal kapsamdaki tarihi alanlar ve kültürel kaynakların koruma projelerini yürütür. Peyzaj mimarları; yapı mimarı, kent plancısı, inşaat mühendisi ve diğer mesleklerle birlikte çalışarak hem insanların gereksinimlerine hem de çevresel değerlere saygınlık çevresi içinde plan ve uygulama projeleri üreterek çevre tasarımında ve korumasında önemli rol oynarlar.
Gerek doğal, kültürel ve sosyo-ekonomik çevreye ilişkin verilerin analizlerine ve değerlendirilmelerine dayalı peyzaj planlama çalışmaları, gerekse sağlıklı sürdürülebilir ve görsel kalitesi yüksek yaşam çevresi yaratmayı amaçlayan yapısal ve bitkisel peyzaj tasarımı çalışmaları, peyzaj mimarlığı çalışmalarının temel konularını oluşturmaktadır.
Peyzaj Mimarlığı aşağıdaki uzmanlık alanlarını kapsamaktadır
Doğanın ve Doğal çevre kalitesinin korunması,
Ekosistem ve kaynak analizi, kaynak yönetimi,
Sorunlu alanların onarımı,
Özel ve kamuya ait alanların planlanması ve tasarımı,
Kentsel ve kırsal peyzaj alanlarının planlanması, tasarımı ve düzenlenmesi,
Tarihi peyzaj öğelerinin korunması, iyileştirilmesi,
Çevresel etki değerlendirme çalışmalarının koordinasyonu,
Mesleki araştırma, inceleme ve eğitim faaliyetlerinin yürütülmesi,
Çevre sorunlarının giderilmesi,
İklim kontrolü,
Yaşlı ve engelli kişiler için tasarım...
Peyzaj Mimarlığının planlama, tasarım ve uygulama çalışmaları yaptığı alanlardan bazıları şunlardır.;
Rekreasyon alanları, parklar, spor ve oyun alanları,
Turizm ve dinlenme tesisleri,
Kentsel ve kırsal yerleşim ve gelişim alanları,
Kentsel yaya alanları, meydanlar,
Kültürel alanlar; hayvanat bahçeleri, botanik bahçeleri, arboretumlar,
Açık müze ve amfi tiyatrolar,
Okul ve üniversite yerleşkeleri (kampüsler),
Ticari ve endüstriyel alanlar, Alışveriş merkezleri,
Deniz ve su kıyıları, marina ve su kıyısı tesisleri,
Tarımsal alanlar, çiftlik ve hobi bahçeleri,
Karayolları...
